Er is niets zo Duits als een topman die zijn eigen personeel toespreekt en vervolgens wordt uitgefloten door tienduizend man tegelijk.
Volkswagen staat aan de vooravond van de grootste reorganisatie uit zijn geschiedenis. De raad van toezicht buigt zich op 4 september over het plan van CEO Oliver Blume, met mogelijke fabriekssluitingen en een banenverlies dat volgens de meest sombere schattingen kan oplopen tot 100.000 plekken. Het exacte aantal ligt nog niet vast.
Blume sprak in Wolfsburg meer dan 10.000 medewerkers toe en kreeg boegeroep, gefluit en leuzen terug. Niet bepaald de warme ontvangst die een baas hoopt bij zijn grootste transformatieprogramma ooit. Hij bleef bij zijn boodschap: de kosten moeten omlaag, en snel. Volgens Blume liggen de vaste kosten van Volkswagen ongeveer 30 procent boven die van rivalen, en zijn de arbeidskosten meer dan dubbel zo hoog als bij vergelijkbare concurrenten.
Het plan omvat naar verluidt 50.000 extra banen bovenop de al afgesproken 50.000. Reken je door, dan kom je op die beruchte 100.000. Vakbonden zitten er nog somberder in en houden rekening met een totaal van rond de 140.000 geschrapte plekken. De helft van de klappen zou in Duitsland vallen, de rest elders. Blume maakte tijdens de bijeenkomst geen definitief getal bekend, wat de onrust op de vloer bepaald niet wegnam.
Wat er op 4 september gebeurt
Op 4 september wil Blume goedkeuring krijgen voor liefst 40 herstructureringsmaatregelen. Krijgt hij de raad van toezicht niet mee, dan kan Volkswagen in oktober een buitengewone aandeelhoudersvergadering bijeenroepen en de strategie rechtstreeks aan de aandeelhouders voorleggen. Dat is een handige route langs de vakbonden heen, en precies daar zit de machtsstrijd.
De cijfers verklaren de haast. In het tweede kwartaal bedroeg de groepsmarge 4,2 procent, terwijl het doel op 9 procent staat. Volkswagen heeft de productiecapaciteit al met twee miljoen voertuigen verlaagd en wil het aantal modellen in het programma flink terugbrengen. Hoge tarieven, tegenvallende vraag en stevige Chinese concurrentie stapelen zich op tot een probleem dat je niet met mooie woorden op een fabrieksbijeenkomst oplost.
Fabriekssluitingen noemt Blume voorlopig een uiterste middel. Toch klinkt dat geruststellender dan het is. Voor Emden, Zwickau, Hannover en Neckarsulm is na 2030 geen industrieel pad vastgelegd, en de productie in Osnabrück kan volgend jaar al eindigen. Vakbonden vrezen dat vier Duitse fabrieken tegen de vlakte gaan. Wie beweert dat sluitingen niet gepland zijn maar geen toekomst voor die fabrieken op papier zet, laat de deur wagenwijd openstaan.
Ook het management zelf ontkomt niet. Blume kondigde een vermindering van ongeveer 25 procent van de topkaderfuncties aan. Een kwart van de managers dus. Dat is slim getimed: het is lastiger boegeroep te verkopen als je kunt zeggen dat de bazen als eersten inleveren. Of dat de woede op de vloer tempert, is een tweede.
De weerstand is fel en georganiseerd. Ondernemingsraadsvoorzitter Daniela Cavallo zei dat het vertrouwen in de bestuursraad is beschadigd en kreeg daarvoor luid applaus, precies het spiegelbeeld van het fluitconcert dat Blume ten deel viel. Vakbond IG Metall houdt stakingen nadrukkelijk in het vooruitzicht en waarschuwt voor maximaal verzet als Volkswagen bestaande afspraken openbreekt.
Verzet van vakbond en deelstaat
Daar komt de politiek nog bij. De deelstaat Nedersaksen, een grootaandeelhouder met een stevige vinger in de pap, verzet zich tegen personeelsinkrimping en sluitingen. Volkswagen onderhandelt tegelijk met werknemers en met Nedersaksen, en dat maakt de rekensom voor Blume ingewikkeld. Hij vraagt om samenwerking terwijl hij met massaontslag dreigt. Die twee boodschappen laten zich moeilijk in één toespraak verkopen.
Blume bezoekt de komende tijd fabrieken om steun te winnen voor de brede kostenbesparingen, en hij benadrukt dat het besparingsprogramma nog niet is afgerond. Vertaald: er komt meer aan. Voor het personeel betekent dat maandenlange onzekerheid over wie blijft, wie vertrekt en welke fabriek nog een toekomst heeft.
Uiteindelijk is 4 september het moment waarop bluf en werkelijkheid samenkomen. Blume moet bewijzen dat hij zijn plan erdoor krijgt zonder Wolfsburg in staking te sturen. Lukt dat niet via de raad van toezicht, dan wacht de omweg langs de aandeelhouders in oktober. Hoe dan ook: het grootste automerk van Europa gaat kleiner worden. De enige vraag is hoeveel kleiner, en met hoeveel geschreeuw.