Dat sportieve gebrul als je je Golf GTI opentrekt? Deels door een speaker geproduceerd. En de elektrische BMW van morgen klinkt naar een compositie van Hans Zimmer. Welkom in de wereld van sound design, waar motorgeluid een ontworpen kunstwerk werd. Voor autoliefhebbers is geluid heilig. Het gebrul van een V8, het gieren van een V12, de turbo die pruttelt bij het terugschakelen, het hoort net zo bij de auto als het stuur. Maar hier komt het ongemakkelijke geheim: een groeiend deel van dat geluid is niet meer wat het lijkt. Het wordt ontworpen, versterkt en soms volledig gefabriceerd. En het knappe is: als het goed gebeurt, hoor je het verschil niet.
De Soundaktor: nep-geluid in benzineauto's
Het begon al vóór de elektrische auto. Naarmate moderne benzinemotoren stiller en efficiënter werden, verdween ook hun karakteristieke geluid. De oplossing van de VW Group: de Soundaktor, Duits voor "geluidsactuator". Dit is een elektronisch apparaatje onder de motorkap dat trillingen genereert op basis van een intern opgeslagen audiobestand, afhankelijk van toerental en rijmodus. Modellen als de Golf GTI en de Skoda Octavia RS gebruiken het om een sportievere motorklank de cabine in te sturen.
BMW ging een stap verder met Active Sound Design, dat rechtstreeks de audio-installatie van de auto gebruikt. Het systeem leest gegevens uit zoals gaspedaalstand, toerental, rijmodus en versnelling, en speelt op basis daarvan opgeslagen audiobestanden af door de speakers. Het geluid dat je hoort, is dus deels een reactie van de boordcomputer op hoe je rijdt.
Dat karakteristieke gebrul van menige sportieve benzineauto? Deels een audiobestand, afgespeeld door een actuator of de speakers, afgestemd op hoe hard je het gaspedaal intrapt.
De elektrische stilte en een nieuw probleem
Bij de elektrische auto werd geluidsontwerp pas echt noodzaak. EV-motoren hebben nauwelijks bewegende delen en zijn daardoor bijna geruisloos. Dat is een veiligheidsprobleem: voetgangers horen de auto niet aankomen, en bestuurders missen de akoestische feedback die ze snelheid laat inschatten. In 2019 verplichtten zowel Europa als de VS daarom waarschuwingsgeluiden voor EV's, maar lieten de invulling ervan aan de fabrikanten over.
En dat werd meteen een kans voor marketing en identiteit. Merken zagen in dat het geluid van hun elektrische auto's een handtekening kon worden, en huurden er componisten voor in.
Hans Zimmer componeert je auto
De bekendste naam die opdook, is niemand minder dan Hans Zimmer, de filmcomponist achter Inception, Interstellar en talloze andere scores. Samen met BMW-akoesticus Renzo Vitale ontwikkelde hij "IconicSounds Electric", een futuristisch, bijna Blade Runner-achtig geluidsconcept voor de elektrische BMW's. Het geluid verandert mee met de rijmodus, en M-modellen krijgen een nog spannendere klank dan de gewone versies.
Zimmer beschreef het bijna poëtisch: als de bestuurder het gaspedaal aanraakt, is dat niet alleen een mechanisch contactpunt maar een performatief element, waarbij je door een reeks geleidelijk veranderende geluidstexturen beweegt. Vitale voegde eraan toe dat het doel was om het gevoel van kippenvel bij het optrekken van een M-auto te vertalen naar geluid.
Van Porsche tot een alien-V8
BMW is niet de enige.
Porsche was er vroeg bij met sci-fi-achtige klanken voor de Taycan, die zelfs door critici werd geprezen omdat je de snelheid er méér door voelt, ook al heeft het geluid geen enkel effect op de prestaties. Dodge koos voor een compleet andere weg met zijn "Fratzonic"-systeem, dat via externe speakers een soort buitenaardse V8 laat brullen om een spierauto na te bootsen. Niet iedereen vindt dat overtuigend: omdat de toonhoogte nauwelijks meestijgt met de "toeren", verraadt de kunstmatigheid zich snel.
Nep of gewoon ontworpen?
De grote vraag verdeelt liefhebbers: is dit bedrog, of gewoon een nieuwe vorm van design? De puristen missen het echte, mechanische geluid en vinden alles eromheen namaak. Maar je kunt het ook anders zien. Een auto is altijd een ontworpen object (van de lijnen tot het dashboard) en geluid is simpelweg het laatste element dat aan de ontwerptafel is aangeschoven.
Wat vaststaat: het tijdperk waarin motorgeluid een toevallig bijproduct van verbranding was, loopt ten einde. Wat ervoor in de plaats komt, is geluid als compositie, afgestemd, gebrandmerkt en soms geschreven door een Oscarwinnaar. Of je het nu toejuicht of betreurt, het is onmiskenbaar een kunst geworden.