Er is een geruststellende gedachte bij de moderne elektrische auto: dat al die techniek nieuw is, en de problemen eromheen ook.
George Smith bewijst het tegendeel, ruim honderdvijfentwintig jaar geleden al. In 1897 kreeg de Londenaar de eerste geregistreerde boete voor dronken rijden, en hij kreeg hem achter het stuur van een elektrische taxi. Ja, je leest het goed. Elektrisch, in de negentiende eeuw, midden in de Britse hoofdstad.
Op 10 september 1897 maakte Smith er een bende van. Hij botste met zijn elektrische taxi tegen een gebouw in New Bond Street, een van de aanzienlijkste straten van Londen, schrijft Alejandra Otero bij Motorpassion. Over gewonden meldt de geschiedenis gelukkig niets, maar er was wel een bestuurder die duidelijk niet meer helemaal bij de les was. Smith werd gearresteerd, en toen hij eenmaal achter de feiten stond, erkende hij dat alcohol zijn rijgedrag had beïnvloed.
Dronken rijden in victoriaans Londen
De rechter was niet onder de indruk van het historische moment. Smith kreeg een boete van twintig shilling, wat hem volgens Motorpassion de eerste gedocumenteerde dronken bestuurder ter wereld maakt. Een twijfelachtige eer, maar wel een met een voorsprong op alle verkeersdeelnemers die daarna kwamen. Want laten we eerlijk zijn: iemand moest de eerste zijn, en het had net zo goed een koetsier kunnen wezen. Het werd een elektrische taxichauffeur.
Dat het voertuig van Smith op stroom liep, is misschien wel het mooiste detail van het hele verhaal. Wij zien elektrisch rijden als iets van de laatste jaren, maar Londen experimenteerde er al mee toen koningin Victoria nog op de troon zat. De elektrische taxi's reden er van 1897 tot 1899, een kort en helder hoofdstuk in de geschiedenis van het stadsvervoer. Twee jaar lang floten ze door de straten, geluidloos voor die tijd, een voorbode van iets dat pas een eeuw later echt zou doorbreken.
Rendabel was het experiment niet, blijkt uit hetzelfde stuk. De wagens verdwenen na 1899 weer uit het straatbeeld, en daarmee verdween ook het idee van de elektrische taxi voor generaties. Het zou tot ver in de twintigste eeuw duren voordat iemand het opnieuw serieus probeerde. Zo gaat dat vaker met goede ideeen: ze komen te vroeg, wachten geduldig, en keren terug als de wereld er klaar voor is.
Het eind van de negentiende eeuw was sowieso een vreemde tussenfase in de mobiliteit. De paardenkoets bepaalde nog het straatbeeld, de benzinemotor was jong en onbetrouwbaar, en wie vooruit dacht, dacht aan stroom. Schoon, stil, beschaafd. In dat klimaat verschenen die Londense taxi's, en in dat klimaat kon een George Smith er dus ook dronken mee tegen een gevel rijden. De techniek verandert razendsnel. De mens doet dat aanzienlijk minder.
Smith zelf had met al die techniek waarschijnlijk weinig te maken. Hij was chauffeur, geen visionair, en zijn bijdrage aan de geschiedenis valt in de verkeerde categorie. Toch is er iets treffends in de combinatie. De eerste dronken bestuurder ter wereld reed niet in een stinkende benzineauto of op een paard, maar in een elektrische taxi. Het verleden blijkt af en toe verrassend eigentijds.
Wat de boete voor dronken rijden zegt
Er zit ook een ernstige kant aan dit verhaal. Dronken rijden was in 1897 kennelijk al zo herkenbaar als probleem dat er een boete voor werd uitgeschreven, lang voordat er blaaspijpen, promillegrenzen of verkeerslichten in elke straat bestonden. De wetgeving liep toen, zoals zo vaak, achter de techniek aan. Eerst komt de auto, dan het ongeluk, en pas daarna de regel. Smith zette zijn naam bij het begin van die keten.
Die twintig shilling was in die dagen bepaald geen kleingeld. Een pond bestond uit twintig shilling, dus Smith betaalde precies een pond, een fors bedrag voor een gewone werkende man aan het eind van de negentiende eeuw. Het was geen symbolische tik op de vingers, maar een straf die aankwam. De rechter nam het serieus, ook zonder alle instrumenten die we nu vanzelfsprekend vinden.
Wat er verder van de man is geworden, meldt de geschiedenis niet. Geen heldenepos, geen biografie, alleen een naam in een register en een boete van een pond. Zijn taxi's zijn allang van de weg, en New Bond Street zal er intussen ook anders bijstaan. Maar ergens in een archief staat die ene aantekening: 10 september 1897, eerste boete voor dronken rijden. De les eronder is onveranderd: hoe modern je voertuig ook is, de chauffeur blijft de zwakste schakel.